De organisatie krijgt het leiderschap dat ze accepteert.

"We geven hem nog even de tijd."

Ik hoor die zin de laatste tijd opvallend vaak. Niet één keer. Niet twee keer. Maar bij verschillende organisaties. Verschillende branches. Verschillende leidinggevenden. En iedere keer denk ik hetzelfde.

Nee. Jullie geven hém geen tijd. Jullie geven het probleem tijd om groter te worden.

Dat klinkt misschien wat scherp. Maar kijk eens eerlijk naar je eigen organisatie. Hoeveel gedrag accepteer je eigenlijk waarvan je diep van binnen al weet dat het niet past? Je hebt eigenlijk al lang bedacht dat het zo niet langer kan. Dat je bepaald gedrag niet wil accepteren, dat de cultuur die je in je bedrijf zorgvuldig hebt opgebouwd en die je heel veel waard is graag wil te bewaren, bewaken. Maar iedere keer zijn er weer 1001 reden om het gesprek met die medewerker die je cultuur om zeep helpt níet aan te gaan (geen tijd, geen zin, goede moment afwachten etc.).  Je gaat de moeilijke gesprekken uit de weg, of legt het bij de betreffende manager neer. Intussen vertoont de betreffende medewerker hetzelfde gedrag, of gaat juist net nog een stapje verder om de grenzen op te zoeken (ik vergelijk leidinggeven niet voor niets vaak met opvoeden, het zijn soms net kinderen die grens opzoeken over hoe gek ze het kunnen maken). Intussen trekt die collega het team mee naar beneden; heel langzaam.

De manager die de beslissingen zou moeten nemen, het gesprek aan zou moeten gaan, vindt het steeds lastiger worden. En doet het dus maar helemaal niet (meer). Hoe langer je wacht, hoe moeilijker het gesprek wordt. Het spreekwoord zal er niet voor niets ooit gekomen zijn (van uitstel komt afstel).

Er wordt niet ingegrepen.

Het bijzondere is dat ondernemers vaak denken dat cultuur ontstaat tijdens een heisessie, kernwaarden op een sheet, teambuilding, goede afspraken maken voor de toekomst. Een inspirerende presentatie, een constructieve dag, een mooie gezamenlijke missie.

Maar cultuur ontstaat helemaal niet tijdens een heidag. Cultuur ontstaat op maandagochtend. Op het moment dat iemand een afspraak niet nakomt. En hoe hier dan (niet) op gereageerd wordt. Op het moment dat een leidinggevende wegkijkt. Op het moment dat een medewerker denkt: "Blijkbaar vinden ze dit hier normaal." Nieuwe collega’s denken dan; ‘Ah, dus zo gaat dat hier’, en nemen het gedrag over. Precies dát is cultuur. Tot er bijna geen beginnen meer aan is. En ik zit in de spreekwoorden vandaag geloof ik; voorkomen is beter dan genezen.

Zo ontstaat dus cultuur, niet door wat je zegt. Maar door wat je laat gebeuren zonder in te grijpen.

De afgelopen maanden heb ik met veel organisaties gewerkt aan functiehuizen, leiderschap, beoordelingsgesprekken, arbeidsvoorwaarden en organisatiestructuren. Allemaal belangrijk, die basis moet er ook zijn. Maar steeds opnieuw kwam ik uiteindelijk bij dezelfde vraag uit:

Durven we eigenlijk wel het gesprek te voeren dat al maanden op ons ligt te wachten?

Want daar zit het echte verschil. Een goede werkgever is niet degene die de meeste regelingen heeft. Een goede werkgever is degene die duidelijk is. Die verwachtingen uitspreekt, feedback geeft, maar ook complimenten uitdeelt en grenzen stelt. Die moeilijke gesprekken durft te voeren voordat het een (ontslag)dossier wordt. En ook daar komt de vergelijking met opvoeden vandaan denk ik. Je zoon of dochter vindt je als ouder niet ineens minder lief als je een keer ‘nee’ zegt. Zij hebben kaders nodig, weten waar je grenzen liggen kan geen kwaad. 100 regels maken heeft geen (ok, weinig dan) zin. Maar duidelijke kaders stellen wel. En ja, deze handhaven is moeilijk, want dan moet je ‘nee’ zeggen. En ‘ja’, daar ben ik zelf ook heel slecht in. No one said it would be easy. En dat geldt voor opvoeden, maar zeker ook voor leidinggeven.

“Nee”, of “stop” zeggen is niet altijd leuk, sterker nog, het is zelfs ongemakkelijk. Voor zowel de leidinggevende als de medewerker. Maar uit ervaring weet ik inmiddels ook iets anders. Het ‘probleem’ ontstaat nooit zomaar ineens. Of je hebt zitten slapen, of bukgedrag vertoond. ‘Het probleem’ ontstaat doordat tientallen kleine momenten ongemerkt worden geaccepteerd. Een keer te laat een afspraak niet nakomen, een irritatie die niet uitgesproken wordt. Een leidinggevende die denkt: "Laat maar..."

Totdat iemand uiteindelijk zegt: "Dit zagen we eigenlijk al maanden aankomen."

Precies. En toch gebeurde er niets.

Misschien is dat wel de belangrijkste vraag die iedere ondernemer zichzelf af en toe zou moeten stellen.

Welk gedrag accepteer ik vandaag, dat ik over een jaar eigenlijk niet meer wil terugzien in mijn organisatie?

Want uiteindelijk krijgt iedere organisatie precies het leiderschap dat zij bereid is te accepteren.

En dat is misschien wel de ongemakkelijkste waarheid die er is.

‍